Rodzaje adopcji i ich skutki

Obecnie w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym istnieją trzy rodzaje przysposobienia:

  1. niepełne, (adoptio minus plena),
  2. pełne rozwiązywalne, (adoptio plena),
  3. całkowite (nierozwiązywalne), (adoptio plenissima).

Jest to podział ze względu na natężenie więzi rodzinnej i skutków prawnych  z niej wynikających.

Przysposobienie niepełne:

Jest to taka forma przysposobienia, która powoduje zawiązanie nowego stosunku pokrewieństwa pomiędzy przysposobionym a przysposabiającym i - w przyszłości - jego zstępnymi (dzieci przysposobionego będą prawnie wnukami przysposabiającego (art. 124, poz. 1)).

W tym przypadku pokrewieństwo w przeciwieństwie do pozostałych dwóch rodzajów adopcji nie rozciąga się na dalszą rodzinę przysposabiającego, a więc na wujków, dziadków itp. Dziecko nie zostaje w pełni włączone do rodziny osoby przysposabiającej.

Jednocześnie cechą charakterystyczną tego rodzaju przysposobienia jest to, że nie zrywa ono powiązań rodzinnych przysposobionego z krewnymi z rodziny naturalnej (adoptowany ma nadal dziadków, ciocie, wujków w swojej biologicznej rodzinie).

Przysposobienie niepełne nie zmienia także w pełni aktu urodzenia dziecka. Jego nazwisko i rodzinne pochodzenie nie ulega utajnieniu, skoro przysposobiony nie zrywa więzi ze swoją rodzina naturalną. Jedynie w skróconym akcie urodzenia wymienia się rodziców adoptujących jako rodziców dziecka, a w akcie urodzenia wpisuje się tylko wzmiankę o przysposobieniu. Ustawa pozwala zachować dotychczasową treść aktu urodzenia przysposobionego zgodnie z art. 47 ust. 6 PrASC jeżeli sąd opiekuńczy tak postanowi na wniosek przysposabiającego i za zgodą osób, których zgoda jest do przysposobienia potrzebna. Obie te przesłanki muszą zaistnieć łącznie.

Przysposobiony podlega władzy rodzicielskiej przysposobionego, i dziedziczy po nim. Dziedziczy też – z wyłączeniem swych rodziców, których władza wygasła – po innych członkach rodziny naturalnej. Obowiązki alimentacyjne nie istnieją w czasie trwania przysposobienia, lecz odżywają w razie jego rozwiązania.

Przysposobiony otrzymuje nazwisko przysposabiającego, a w razie przysposobienia wspólnego przez obojga małżonków oraz w przypadku przysposobienia pasierba – nazwisko jakie noszą lub nosiłyby dzieci zrodzone z tego małżeństwa. Sąd może jednak na żądanie przysposobionego i za zgodą przysposabiającego może postanowić, że przysposobiony będzie nosić nazwisko złożone ze swego dotychczasowego nazwiska i nazwiska przysposabiającego. Przy czym drugim członem jest nazwisko przysposabiającego.  razie istnienia wieloczłonowego nazwiska jednej lub drugiej strony sąd rozstrzyga, który z tych członów wejdzie w skład nazwiska przysposobionego ( art. 122 § 2 KRiO ) . Żądać zachowania swego dotychczasowego nazwiska może dziecko, które ukończyło 13 lat .  Uzyskuje również możliwość zmiany imienia (art. 122 KRO § 3 ) ale z takim żądaniem może wystąpić tylko przysposabiający. Przysposobiony, który ukończył 13 lat może wyrazić zgodę lub jej odmówić. Dziecko młodsze sąd powinien wysłuchać.

W razie przysposobienia niepełnego przez tylko jednego z małżonków powstaje stosunek powinowactwa między przysposobionym a współmałżonkiem przysposabiającego.

Przysposobienie niepełne - to forma adopcji przydatna przede wszystkim w stosunku do dzieci starszych, które darzą uczuciem zarówno przysposabiającego, jak i rodziców naturalnych. Przysposobienie takie może ulec zmianie w przypadku zacieśnienia więzi i wyrażenia przez strony chęci na przysposobienie pełne (art. 124, poz. 3).

Ta postać przysposobienia najczęściej pełni swoją funkcję w stosunku do dzieci, które utraciły swoich rodziców w wynik zdarzeń losowych i przy tym mają świadomość swego pochodzenia.

Przysposobienie pełne, rozwiązywalne:

W przypadku przysposobienia pełnego, przysposobiony nabywa w stosunku do przysposabiającego i jego krewnych prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa (szczególnie obowiązki alimentacyjne i uprawnienie do dziedziczenia), jakby był dzieckiem naturalnym przysposabiającego. Ustają natomiast prawa i obowiązki przysposobionego w stosunku do jego rodziny naturalnej (rodziców i krewnych), wzajemnie ustają również prawa i obowiązki krewnych w stosunku do przysposobionego. W przypadku przysposobienia pełnego, dziecko zostaje więc całkowicie włączone do nowej rodziny, a wyłączone ze swojej rodziny naturalnej.

Rodzice naturalni zostają definitywnie pozbawieni władzy rodzicielskiej nad dzieckiem i nigdy nie ulega ona przywróceniu, nawet w przypadku śmierci obojga rodziców adopcyjnych. W takich wypadkach sąd ustanawia opiekę nad dzieckiem.

Kwestia imienia i nazwiska jest tak samo uregulowana jak w przypadku przysposobienia niepełnego.

Przysposobienie pełne pozwala ustalić pierwotną tożsamość dziecka. Dopuszcza w tym względzie dwa warianty. W węższym zakresie polega to na wpisaniu w odpisach skróconych aktu urodzenia dziecka, przysposabiających jako rodziców dziecka (art. 47 PrASC.).

Orzeczenie pełnego przysposobienia dziecka nie stoi na przeszkodzie ustaleniu ojcostwa. Nie dotyczy to przewidzianego w art. 1241 KRO. wypadku, gdy rodzice wyrazili zgodę na przysposobienie bez wskazania osoby przysposabiającego.Przysposobienie całkowite.

Przysposobienie całkowite, zwane także anonimowym, jest najdalej idącą postacią przysposobienia. Wiąże ono dziecko z nową rodziną w sposób zupełny i nierozerwalny, włącznie z nadaniem mu nowej tożsamości i zupełnym zerwaniem wszelkich więzów z jego rodzicami biologicznymi. Dziecko adoptowane jest pod każdym względem traktowane tak, jakby było naturalnym dzieckiem przysposabiających.

Przysposobienie całkowite nie jest tak powszechne jak przysposobienie pełne. Aby można było rozpocząć postępowanie adopcyjne, muszą zostać spełnione dwa bardzo istotne warunki:

  • rodzice naturalni muszą całkowicie zrzec się dziecka, zawierając tzw. zgodę blankietową (anonimową) na przysposobienie bez wskazania osoby przysposabiającej,
  • zgoda taka wyrażona jest w stosunku do niemowląt, a w praktyce wyrazicielami umowy blankietowej są samotne młode matki.

Zgodę tę mogą one wyrazić przed sądem opiekuńczym nie wcześniej niż po upływie 6 tygodni od dnia urodzenia dziecka.

Czas ten jest dany rodzicom na dokładne zastanowienie się nad swoją decyzją i jej skutkami. Jest to także czas, w którym być może obudzą się w nich uczucia rodzicielskie, a wtedy mogą odwołać swoją decyzję. Nawet wówczas, gdy wyrazili już ową zgodę blankietową na przysposobienie pełne - pod warunkiem, że nie rozpoczęło się jeszcze postępowanie adopcyjne. Informują oni w takim przypadku sąd opiekuńczy o zmianie swej decyzji. W pozostałych wypadkach zgoda blankietowa może być odwołana do uprawomocnienia się orzeczenia o przysposobieniu.

Gdy rodzice dziecka wyrażą zgodę na przysposobienie bez wskazania przysposabiającego, a sąd orzeknie decyzję o adopcji pełnej, wówczas (w myśl art. 124) dziecko całkowicie traci dotychczasowy stan cywilny a uzyskuje nowy. Wszelkie więzi z rodzicami naturalnymi za ich zgodą zostają zerwane, a dziecko zyskuje nowe nazwisko, co łączy się z utajnieniem pochodzenia dziecka.

Gdy sąd orzeka o adopcji całkowitej w stosunku do obojga małżonków wspólnie, wówczas dziecko otrzymuje nowy akt urodzenia, w którym są oni wpisani jako jego rodzice, a dotychczasowy akt ulega kasacji. Nie podlega on nigdy ujawnieniu i nie wydaje się z niego odpisów ani wyciągów.

Przysposobienie całkowite (w myśl art. 125) nie jest rozwiązywalne.

W praktyce najczęściej orzeka się przysposobienie pełne i przysposobienie całkowite.

Adopcja zagraniczna

Termin adopcja zagraniczna jest używany na określenie przysposobienia małoletniego obywatela polskiego przez osoby stale zamieszkałe za granicą. Po orzeczeniu przez polski sąd dziecko opuszcza Polskę, aby zamieszkać ze swoimi przybranymi rodzicami w innym kraju.

Adopcja zagraniczna powinna zawsze służyć dziecku. Jest to swego rodzaju norma zaakceptowana przez wiele krajów.

W 1989 r. przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ - Konwencja o Prawach Dziecka - poważnie zajęła się adopcją zagraniczną. Starała się ona uregulować tę kwestię, formułując pewne standardy i zalecenia, mające dla jej sygnatariuszy charakter obligatoryjny. Zobowiązuje do:

  1. traktowania adopcji związanej z przeniesieniem do innego kraju jako formy zastępczej pieczy dopuszczalnej dopiero wówczas, gdy nie można zapewnić dziecku żadnej odpowiedniej opieki w kraju pochodzenia,
  2. dbania o stworzenie gwarancji, aby sytuacja dziecka adoptowanego do innego kraju i jego poziom życia były, co najmniej takie same jak w przypadku adopcji krajowej,
  3. podejmowania wszelkich kroków pozwalających na wyeliminowanie sytuacji, w których osoby zaangażowane przy adopcji zagranicznej mogłyby uzyskiwać z tego powodu niestosowne korzyści finansowe,
  4. zawierania umów i porozumień wielostronnych i dwustronnych zapewniających umieszczenie dziecka w innym kraju za pośrednictwem kompetentnych władz i organów.

Po raz pierwszy w prawie polskim pojawiły się regulacje dotyczące adopcji zagranicznej 19 października 1995 roku , w momencie wejścia w życie ustawy nowelizującej kodeks rodzinny i opiekuńczy.. Wprowadzono art. 114 § 1 określający zasadę pierwszeństwa adopcji krajowej nad zagraniczną. Zasada ta nie ma zastosowania tylko w dwóch przypadkach:

  1. gdy między stronami przysposobienia zachodzi jakikolwiek stopień pokrewieństwa lub powinowactwa. Powinowactwo wynika z małżeństwa, zachodzi pomiędzy małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa mimo ustania małżeństwa, niezależnie od przyczyny, która to powoduje (np. śmierć małżonka, rozwód); ustawa z 26 maja 1995 r. nie uzależnia dopuszczalności przysposobienia od stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa (może być on odległy),
  2. jeżeli wnioskodawca już wcześniej przysposobił brata lub siostrę dziecka, którego dotyczy wniosek.

Poza tymi dwoma wyjątkami ustawa kładzie nacisk na ograniczenie zbyt pochopnych orzeczeń o przysposobieniu zagranicznym. Adopcja zagraniczna powinna być podyktowana szeroko rozumianym dobrem dziecka. To właśnie w interesie dziecka adopcja zagraniczna staje się ostatecznością, na jaką powinno zdobyć się państwo dopiero z chwilą wyczerpania wszelkich możliwości na znalezienie dla niego rodziny adopcyjnej na terytorium kraju pochodzenia.  Tak więc przysposobienie zagraniczne staje się szansą dla dzieci „niechcianych”, chorych i niepełnosprawnych, jak również dla dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi. To właśnie interes tych dzieci powinna zabezpieczyć instytucja adopcji zagranicznej.

Sąd może wydać orzeczenie o adopcji zagranicznej jedynie wtedy gdy ustali, że przysposobienie dziecka w kraju jest niemożliwe. Ważną kwestią staje się, zatem współpraca sądów z ośrodkami adopcyjno-opiekuńczymi. Do pośrednictwa w sprawach adopcji międzynarodowej zostały upoważnione  dwa największe publiczne ośrodki adopcyjno-opiekuńcze:

  • Publiczny Ośrodek Adopcyjno-Opiekuńczy w Warszawie,
  • Krajowy Ośrodek Adopcyjno-Opiekuńczy Zarządu Głównego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci w Warszawie,

Tylko Publiczny Ośrodek Adopcyjny, jest upoważniony do kwalifikowania dzieci do adopcji zagranicznej. Kwalifikacja taka może nastąpić dopiero wówczas, gdy w terminie nie krótszym niż 6 miesięcy nie uda się dla dziecka znaleźć rodziny polskiej.

Orzeczenie adopcji zagranicznej musi być obecnie poprzedzone osobistą stycznością stron zamierzonego przysposobienia na terytorium Polski.

Dodaj komentarz

Kod antyspamowy
Odśwież

Polskie Stowarzyszenie Licencjonowanych Detektywów w Warszawie